Kütleyi, madde miktarını ve derişimi ayrı tut
Kütle, örneği gram gibi birimlerle anlatır. Mol cinsinden madde miktarı, tanecikleri mol birimiyle sayar. Molarite, çözünenin madde miktarını son çözelti hacmine bağlar. Bu nicelikler birbirine bağlıdır ama birbirinin yerine konacak girdiler değildir.
Kütlesi m, mol kütlesi M olan bir örnekte n = m/M. Verilen mol kütlesi 58,5 g/mol ise 11,7 g, 11,7/58,5 = 0,200 mol eder. Madde miktarı doğru kimyasal türe bağlansın diye maddeyi ve birimleri hesabın yanında tut.
Molariteyi son çözelti hacminden hesapla
n mol cinsinden, V litre cinsinden son çözelti hacmiyken molarite c = n/V olur. Çözümlü örnekte 2,0 L içinde 0,50 mol vardır ve sonuç 0,25 mol/L olur. 0,060 mol, 300 mL çözeltideyse 300 mL’yi 0,300 L’ye çevir, sonra 0,060/0,300 = 0,20 mol/L hesapla.
Problem bu bağıntıyı kurmuyorsa son çözelti hacminin yerine eklenen çözücü miktarını koyma. Çözünenin madde miktarı sabitken son hacmi iki katına çıkarmak molariteyi yarıya indirir. Bu tahmin, hesabın yanında sayının mantıklı olup olmadığına bakmak için işe yarar.
Formülleri koruyarak katsayılarla denkleştir
Hazır tepkime denklemine bak: N₂ + H₂ → NH₃. Her iki tarafta iki azot atomu olsun diye NH₃’ün önüne 2 koy, sonra her iki tarafta altı hidrojen atomu olsun diye H₂’nin önüne 3 koy. Denkleştirilmiş tepkime denklemi N₂ + 3H₂ → 2NH₃ olur. Sonucu kontrol etmek için her elementi say.
NH₃’ü NH₂ yapmak, gösterilen maddeyi değiştirir. Alt indisleri olduğu gibi bırakıp katsayıları değiştirerek denkleştir. Bir katsayı formülün tamamını çarpar: 2NH₃, molekül sayımında iki azot atomu ve altı hidrojen atomu demektir.
Denkleştirilmiş tepkime denklemini mol bağıntısı olarak kullan
N₂ + 3H₂ → 2NH₃ için bir mol N₂, üç mol H₂ ile tepkir ve iki mol NH₃’e karşılık gelir. 0,40 mol N₂ aşırı hidrojenle tamamen tepkirse NH₃’ün kuramsal madde miktarı 0,40 × 2 = 0,80 mol olur. Bu bir mol oranıdır, kütle oranı değil.
Kuramsal hesap, tepkimeyi hangi bileşenin sınırladığı da dahil, problemin verdiği koşulları varsayar. Gerçek verim daha düşük olabilir. Bir ürünün madde miktarını kütleye çevirirken, mol oranını uyguladıktan sonra o ürünün mol kütlesini kullan.
Sınırlayıcı bileşeni bu tepkime denkleminden bul
Aynı tepkime denklemi için 0,40 mol N₂ ve 0,90 mol H₂ elde olsun. Azotun tamamen tepkimesi için 1,20 mol H₂ gerekir, ama elde yalnız 0,90 mol vardır. Tepkimeyi hidrojen sınırlar. Kuramsal olarak 0,90 × (2/3) = 0,60 mol NH₃ verebilir.
Başka bir yol: her bileşenden oluşabilecek ürün madde miktarını hesapla ve küçük olanı seç. Katsayılar farklı olduğu için başlangıçtaki mol madde miktarlarını doğrudan karşılaştırmak yetmez. Burada 0,90 mol H₂, 0,30 mol N₂ harcar ve bu idealleştirilmiş hesapta 0,10 mol N₂ kalır.
Sayısal yanıtın ne anlattığını yaz
Son yanıt maddeyi ya da çözeltiyi, niceliği ve birimi söylemeli. mol ile mol/L’yi, gram ile molü ayır. Ara hesaplarda yeterince basamak taşıyarak bu görevdeki anlamlı basamak ve yuvarlama yönergesini izle.
Sonucun yanlış görünüyorsa önce formüle, son hacme, denkleştirilmiş katsayılara ve dönüşüm yoluna bak. İlk belirsiz bağıntıyı Lirno’ya sor. Bu örnekler yazılı ödev içindir; uygulamalı deneylerde sınıfının onayladığı yöntem ve gözetim kullanılır.
Kütleden ürünün madde miktarına ayrı adımlarla git
Hazır tepkime 2Mg + O₂ → 2MgO için 4,8 g magnezyumun aşırı oksijenle tamamen tepkimeye girdiğini düşün. Verilen yuvarlanmış mol kütlelerini kullan: Mg = 24 g/mol ve MgO = 40 g/mol. Önce magnezyum kütlesini madde miktarına çevir: 4,8/24 = 0,20 mol. Denkleştirilmiş tepkime denkleminde oran 2:2’dir, bu da 0,20 mol MgO verir.
Ürünün madde miktarını yeniden kütleye çevir: 0,20 × 40 = 8,0 g MgO. Ürün yalnız magnezyumdan daha ağırdır, çünkü oksijen de kütle katar. Bu yuvarlanmış değerlerle 3,2 g oksijen katılır ve 4,8 + 3,2 = 8,0 g olur. Farklıysa bu görevde verilen atom kütlelerini kullan; hesabın ortasında yuvarlanmış değerle daha kesin değeri karıştırma.
